ARCHITEKTURA NA BEZDROŻACH

tekst: Paweł Kobylański

Nieomal dokładnie przed wiekiem w niemieckim Weimarze narodził się Bauhaus, uczelnia artystyczno-rzemieślnicza powstała w wyniku połączenia Akademii Sztuk Pięknych ze Szkołą Rzemiosł Artystycznych. W 1925 r. uczelnię przeniesiono do Dessau, gdzie zachwyca jej pieczołowicie odrestaurowany kampus, prawdziwa świątynia modernizmu, oraz „domy mistrzów”, w tym samego założyciela szkoły, Waltera Gropiusa.

Postrzegany z perspektywy stu lat modernizm okazuje się zjawiskiem złożonym o wielu źródłach i konotacjach. W roku 1896 znany amerykański
architekt Louis Henry Sullivan napisał: Bez względu na to, czy jest to orzeł w locie, otwarty kwiat jabłoni, pracujący koń roboczy, bezkształtny łabędź, rozgałęziający się dąb, kręty strumień czy chmury dryfujące w słońcu,
forma zawsze podąża za funkcją, i jest to prawo. Wątpię, aby pisząc te słowa, Sullivan zdawał sobie sprawę, że ukuta przez niego maksyma form follows function stanie się sztandarowym hasłem modernizmu. Jego twórcy głosili wszem i wobec, że o pięknie budowli stanowi przede wszystkim jej funkcjonalność. Nie wszyscy pamiętają, że kierunek wyrósł na żyznej glebie rewolucji przemysłowej, która z jednej strony wywołała nowe potrzeby, z drugiej otworzyła nieznane wcześniej możliwości technologiczne, obnażając niejako przy okazji, anachronizm klasycznego kanonu architektury. Ideologia modernizmu w architekturze i sztuce nie ograniczała się jednak bynajmniej do sfery minimalistycznej estetyki (Less is more), ale sięgała znacznie dalej i głębiej. Napędzani poczuciem misji dziejowej architekci uwierzyli bowiem, że to właśnie do nich należy zadanie umeblowania nowego wspaniałego świata, odrzucającego
całą zgniliznę dziewiętnastego stulecia. Stąd już tylko krok dzielił ich od ideowego ekstremizmu.

Bo czymże innym był slogan Adolfa Loosa ornament to zbrodnia? Budynek miał od teraz stanowić sam w sobie dzieło sztuki abstrakcyjnej. Wspominając o ojcach założycielach modernizmu, nie sposób pominąć postaci Le Corbusiera, który w 1922 roku w czasopiśmie L’Esprit Nouveau opublikował słynne pięć punktów nowoczesnej architektury, kładąc w ten sposób podwalinę pod powstanie stylu międzynarodowego. Zastosował się do nich później w willi Savoye w Poissy we Francji. Apetyt modernistów na naprawianie świata nie ograniczał się jednak bynajmniej do samej architektury, obejmując szeroko rozumiany obszar urbanistyki. Jak nietrudno się domyśleć, ancien regime łatwo się nie poddawał i na piewców nowej ideologii wylewały się fale atramentowego hejtu. To jednak tylko skonsolidowało środowisko modernistów. Celem propagowania nowoczesnej architektury i urbanistyki w 1928 r.
utworzono Congrès International d’Architecture Moderne (CIAM) – międzynarodową organizację architektów pod przewodnictwem Le Corbusiera. Szczególnie znaczącą rolę odegrała ona w latach
trzydziestych, po przejęciu władzy w Niemczech przez nazistów, stając się głównym ośrodkiem myśli modernistycznej, pozostającej w ostrej opozycji
wobec ciężkiej, klasycyzującej architektury narodowego socjalizmu spod znaku Alberta Speera. W wyniku prac CIAM powstała słynna Karta Ateńska
formułująca modernistyczną receptę na stworzenie nowoczesnego miasta, w zamyśle środowiska powszechnego dobrostanu. Krótko po II wojnie
światowej, kojarzony z nowoczesnością i demokracją, styl modernistyczny uzyskał wysoki stopień społecznej akceptacji w krajach Europy Zachodniej i w Stanach Zjednoczonych, stając się niejako obowiązującym stylem nowo projektowanych budynków użyteczności publicznej. Ogromne zniszczenia
wojenne uznano za poniekąd dziejową szansę na wprowadzenie radykalnej reformy osiedli mieszkaniowych oraz miejskich przestrzeni publicznych. Wiele spośród miast europejskich odbudowywano, kierując się regułami Karty Ateńskiej, zupełnym zbiegiem okoliczności sprzyjającym uprzemysłowionym technologiom wprowadzanym w masowym budownictwie na potęgę, celem zaspokojenia powojennego głodu mieszkaniowego. W teorii wszystko wyglądało pięknie, ale w praktyce okazało się, że nietrudno w tych okolicznościach o wylanie przysłowiowego
dziecka z kąpielą, co masowo wystąpiło w epoce odbudowy miast zrównanych z ziemią w wyniku działań wojennych. Coraz częściej okazywało się, że urbanistykę nowych osiedli wyznacza optymalny przebieg torowiska dźwigu.

 

0.00 średnia ocena / 0 głosów

Podziel się swoją opinią

Please enter your comment!
Please enter your name here

Solve : *
12 + 28 =